دو نوع خنده در مغز؛ راز سیستم‌های متفاوت خندیدن که شاید ندانید!

مغز انسان از دو سیستم عصبی کاملاً جداگانه برای تولید خنده استفاده می‌کند؛ یکی مربوط به شادی واقعی و دیگری مختص گفت‌وگوهای روزمره. این کشف می‌تواند نگاه پزشکان به اختلالات عصبی را متحول کند.

خنده فقط یک واکنش ساده نیست

خنده برای بسیاری از افراد یک واکنش ساده به نظر می‌رسد؛ گاهی لبخندی مؤدبانه در یک گفت‌وگو است و گاهی آن‌قدر شدید رخ می‌دهد که فرد خم می‌شود، نفس‌ش بند می‌آید و نمی‌تواند آن را متوقف کند. اما پژوهش‌های جدید علوم اعصاب نشان می‌دهند که این دو نوع خنده در واقع از یک منبع مشترک ایجاد نمی‌شوند.

بر اساس یک مرور علمی جدید که در نشریه معتبر Trends in Neurosciences منتشر شده است، مغز انسان خنده را با استفاده از دو سیستم عصبی جداگانه تولید می‌کند؛ هر کدام وظیفه، تاریخچه تکاملی و ارتباط متفاوتی با احساسات دارند.

دو نوع خنده در مغز؛ یکی احساسی، دیگری اجتماعی

محققان سال‌هاست می‌دانند که انسان‌ها به دو شیوه متفاوت می‌خندند:

۱. خنده خودجوش (غیرارادی): همان خنده‌ای است که هنگام شنیدن یک موضوع بسیار خنده‌دار کنترل آن دشوار می‌شود. پروفسور سوفی اسکات، عصب‌شناس شناختی در کالج دانشگاهی لندن (UCL)، درباره این نوع خنده می‌گوید: «چیزی باعث شروع آن می‌شود و شما در برابر موج شادی و خنده کاملاً بی‌اختیار می‌شوید.»

۲. خنده ارادی (اجتماعی): این نوع خنده در زندگی روزمره بسیار بیشتر دیده می‌شود اما معمولاً متوجه آن نیستیم. در یک گفت‌وگو، افراد زمان خنده خود را هماهنگ می‌کنند؛ درست در پایان یک جمله می‌خندند و سپس هم‌زمان نفس می‌گیرند تا مکالمه ادامه پیدا کند.

جراحی‌های مغز راز خنده را آشکار کردند

بررسی خنده واقعی در آزمایشگاه بسیار دشوار است؛ چرا که خنده‌ای که فرد به درخواست پژوهشگر ایجاد می‌کند، با خنده واقعی ناشی از شادی متفاوت است. به همین دلیل، پژوهشگران به سراغ اتاق‌های جراحی رفتند.

پیش از برخی جراحی‌های صرع، پزشکان در حالی که بیمار بیدار است، پالس‌های الکتریکی ملایمی را به بخش‌های کوچک مغز ارسال می‌کنند. گاهی تحریک یک بخش مغز باعث می‌شود بیمار بدون قصد قبلی شروع به خندیدن کند. از آنجا که بیمار در این شرایط هوشیار است، می‌تواند احساس خود را در همان لحظه توضیح دهد.

مغز می‌تواند خنده بدون احساس ایجاد کند

نتایج بررسی‌ها نکته‌ای عجیب را نشان داد. تحریک برخی مناطق مغز باعث خنده همراه با احساس واقعی شادی می‌شود، اما تحریک مناطق دیگر تنها حرکت خندیدن و لبخند زدن را ایجاد می‌کند، بدون اینکه فرد احساس شادی داشته باشد.

• نسخه احساسی خنده به یک مدار قدیمی‌تر در مغز مربوط است که پژوهشگران آن را «شبکه خودجوش» می‌نامند. این شبکه در بخش‌هایی مرتبط با خلق‌وخو و سیستم پاداش مغز فعالیت دارد؛ از جمله قشر سینگولیت قدامی (anterior cingulate). تحریک این بخش می‌تواند هم‌زمان با خنده، احساس سرخوشی ایجاد کند.
• سیستم حرکتی خنده در مجموعه متفاوتی از مناطق مغز قرار دارد که مسئول کنترل حرکات فیزیکی خنده و لبخند هستند. تحریک این بخش باعث ایجاد صدا و حرکت خنده می‌شود، اما پشت آن احساس خاصی وجود ندارد. به بیان ساده، بدن می‌تواند بخندد در حالی که ذهن احساس خنده ندارد.

ریشه تکاملی خنده به میلیون‌ها سال قبل بازمی‌گردد

پژوهشگران معتقدند این تفاوت میان دو نوع خنده، بازتاب دو منشأ کاملاً متفاوت است:

• سیستم احساسی خنده احتمالاً بسیار قدیمی‌تر است و پیش از ظهور انسان‌ها شکل گرفته است. این سیستم بخشی از بازی‌های خشن اما دوستانه در حیوانات جوان بوده؛ بازی‌هایی که در آن حیوانات یکدیگر را آزمایش می‌کنند بدون اینکه واقعاً قصد مبارزه داشته باشند. صداهای شبیه خنده در بسیاری از پستانداران، نشانه‌ای از نیت دوستانه و کاهش پرخاشگری است.
• خنده اجتماعی از بخش‌هایی از مغز استفاده می‌کند که مسئول حرکت و زمان‌بندی هستند؛ همان مناطقی که برای صحبت کردن به کار می‌روند. این نوع خنده در کسری از ثانیه فعال و متوقف می‌شود و به هماهنگی اجتماعی کمک می‌کند.

وقتی خنده از کنترل خارج می‌شود

شناخت دو سیستم متفاوت خنده می‌تواند روش پزشکان برای بررسی اختلالات مرتبط با خنده را تغییر دهد. خنده غیرطبیعی در برخی شرایط پزشکی دیده می‌شود؛ از جمله اختلالات تشنجی، اختلالات خلقی، بیماری آلزایمر و اسکیزوفرنی. خنده ناگهانی و غیرقابل کنترل که هیچ احساس شادی همراه آن نیست، با خنده‌ای که سرشار از احساس است تفاوت دارد. این تفاوت می‌تواند به پزشکان کمک کند مشخص کنند کدام مدار مغزی دچار اختلال شده است.

ارتباط شگفت‌انگیز خنده و کاهش درد

قشر سینگولیت قدامی که نقش مهمی در خنده خودجوش دارد، همچنین یکی از بخش‌های اصلی سیستم کنترل درد طبیعی مغز است. این هم‌پوشانی می‌تواند توضیحی علمی برای چیزی باشد که بسیاری از افراد تجربه کرده‌اند: خنده شدید می‌تواند احساس درد را کاهش دهد. یک مطالعه نشان داده است خندیدن گروهی و مشترک، تحمل درد افراد را افزایش می‌دهد و پژوهشگران این موضوع را نشانه‌ای از آزاد شدن مسکن‌های طبیعی بدن می‌دانند.

مجله اینترنتی یوز

مبادله DNA در میکروب‌های قطب شمال؛ سازوکاری کلیدی در پاسخ به تغییرات اقلیمی

سیگنال رادیویی مرموز از ستاره مرده‌ای که همدمش را می‌بلعد؛ رمزگشایی از یک معمای کیهانی

جنجال هوش مصنوعی اینستاگرام؛ متا قابلیت جنجالی Muse Image را پس از موج اعتراضات جمع کرد