پدیده بکرزایی در انسان؛ آیا «بکرزایی در انسان» امکانپذیر است؟
پدیده «بکرزایی» در انسانها
پدیده بکرزایی (parthenogenesis) که در آن تخمکهای بارورشده با اسپرم نیاز ندارند، در میان جانوران متعدّد گزارش شده است. حال سؤال مطرح است: آیا بکرزایی در انسان میتواند واقعیت پیدا کند؟
بکرزایی در جانوران؛ نمونههای واقعی
در بسیاری از گونهها، بکرزایی بهطور طبیعی رخ میدهد یا در شرایط انزوا گزارش شده است:
- مارمولکها: در سال ۲۰۲۳، یک مارمولک ماده بدون تماس با نر، هشت فرزند زنده به دنیا آورد (گزارش Zoo Biology).
- کوسهها و کروکودیلها: مواردی از تولد کوسه ماده در آکواریوم و تمساح در باغوحش ثبت شده است (Nature, 2018).
- حشرات و سختپوستان: زنبورها، مورچهها و برخی خرچنگها نیز در نبود نرها قادر به تولیدمثلاند.
مثال ساده: همانطوری که یک نانوا میتواند فقط با خمیر (تخمک) نان بپزد، در بکرزایی هم تنها «تخمک» برای شروع رشد جنین کفایت میکند.

آزمایشهای بکرزایی در پستانداران
تا چند سال پیش تصور میشد بکرزایی در پستانداران غیرممکن است. اما پژوهشگران چینی در سال ۲۰۲۲ با ابزار ویرایش ژن CRISPR توانستند بکرزایی را در موشها القا کنند:
- تغییرات ژنتیکی اپیژنتیک تخمک
- تولید جنین زنده و بالغ
- توانایی تولیدمثل موشهای متولدشده از بکرزایی (Current Biology, 2022)
این موفقیت نشان داد که با تغییرات هدفمند ژنتیکی میتوان موانع طبیعی بکرزایی در انسان را نیز جابهجا کرد.
موانع ژنتیکی و اخلاقی بکرزایی در انسان
هرچند امکان فنی بکرزایی در انسان نمیتواند کاملاً رد شود، موانع مهمی وجود دارد که تحقق آن را بسیار دشوار میکند:
- الگوبرداری از تغییرات اپیژنتیکی:
تخمک انسان برای شروع رشد به نشانههای خاص اسپرم نیاز دارد (مطالعه Nature Reviews Genetics، 2020). - خطر تنوع ژنتیکی:
فرزندان بکرزایی، «کلون» مادر خوداند و کمبود تنوع ژنی میتواند مقاومت گونه انسانی را در برابر بیماریها کاهش دهد. - مسائل اخلاقی و حقوقی:
دستکاری ژنتیکی جهت ایجاد بکرزایی در انسان در بسیاری از کشورها غیرقانونی و غیراخلاقی شناخته میشود (بیانیه UNESCO درباره ژنتیک انسان، ۲۰۱۵).
نتیجهگیری: بکرزایی در انسان؛ ممکن ولی نامحتمل
با وجود پیشرفتهای CRISPR و شبیهسازی موفق در موشها، بکرزایی در انسان همچنان با موانع زیستی، اپیژنتیکی و اخلاقی جدی روبهروست. اگرچه از دیدگاه علمی غیرممکن نیست، کاربرد آن تا تحقق کامل پژوهشهای ایمنی و اجتماعی بسیار دور به نظر میرسد.

**بیوگرافی الهام محمودی**
**الهام محمودی**
متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر فضای دیجیتال
الهام محمودی متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر تحولات دیجیتال با بیش از ده سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزههای فناوری، استارتآپها و اقتصاد دیجیتال است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل روندهای نوین فناوری، بررسی اکوسیستم استارتآپی ایران و مطالعه تأثیر تحولات دیجیتال بر سبک زندگی و کسبوکارها است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و کارشناسی مهندسی نرمافزار از دانشگاه علم و صنعت ایران است. همچنین دورههای تخصصی تحلیل داده، مدیریت پروژههای فناورانه و کارآفرینی دیجیتال را در مراکز معتبر داخلی و بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
محمودی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود در زمینه توسعه نرمافزار و مشاوره فناوری آغاز کرد. با توسعه فضای استارتآپی کشور، وی به تدریج فعالیت خود را به حوزه تحلیل اکوسیستم دیجیتال و روزنامهنگاری فناوری متمرکز کرد و به عنوان مشاور و تحلیلگر با چندین شتابدهنده و مرکز نوآوری همکاری داشته است.
وی از سال ۱۴۰۱ به تیم تحریریه سایت اینترنتی یوز پیوسته و به عنوان تحلیلگر ارشد فناوری و فضای دیجیتال در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی در زمینه تحولات فناورانه، روندهای استارتآپی و تأثیرات اجتماعی فناوریهای نوظهور، مورد توجه جامعه فناوری و عموم مخاطبان قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی محمودی در تحلیل اکوسیستم فناوری ایران، بررسی روندهای جهانی فناوری و مطالعه تأثیرات اجتماعی تحولات دیجیتال است. وی همچنین در زمینه کارآفرینی دیجیتال، تحلیل بازارهای فناورانه و بررسی سیاستهای توسعه فضای دیجیتال تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی محمودی مبتنی بر ترکیب دانش فنی با تحلیل اجتماعی-اقتصادی تحولات فناورانه است. وی در تحلیلهای خود بر استفاده از دادههای میدانی، مصاحبه با فعالان حوزه و مطالعه تطبیقی تجربیات بینالمللی تأکید دارد و همواره بر لزوم نگاه واقعبینانه به فرصتها و چالشهای فضای دیجیتال ایران پای میفشارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن انفورماتیک ایران و انجمن کسبوکارهای الکترونیکی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با توسعه اقتصاد دیجیتال و سیاستگذاری فناوری مشارکت فعال دارد.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**