دلایل کماثر بودن فعالسازی مکانیسم ماشه بر ایران
دلایل هفتگانه کم اثر بودن فعال سازی مکانیسم ماشه بر وضعیت ایران
فعالسازی مکانیسم ماشه در قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد، آغازی بر بازگشت تحریمهای بینالمللی علیه ایران است. با این حال، شواهد نشان میدهد تأثیر عملی این اقدام بسیار محدود خواهد بود. در ادامه ضمن توضیح مختصر درباره مکانیسم ماشه، هفت دلیل اصلی بیاثر شدن این ابزار دیپلماتیک را بررسی میکنیم.
مکانیسم ماشه چیست و چگونه اجرا میشود؟
مکانیسم ماشه (snapback) سازوکاری است که به موجب آن در صورت نقض توافقنامه، هر یک از اعضای برجام میتوانند درخواست بازگشت خودکار تمامی تحریمهای شورای امنیت را مطرح کنند. بر پایه این مکانیزم، حتی اگر یک کشور از مصوبه قبلی بیرون رفته باشد، شاکی میتواند قطعنامههای تعلیق تحریمها را ملغی کند و سازمان ملل از الزام اجرایی برخوردارند.
هفت عامل بیاثر شدن مکانیسم ماشه
- اختلاف عمیق اعضای شورای امنیت بر سر بازگشت تحریمها؛ از چین و روسیه گرفته تا برخی کشورهای اروپایی، اجماعی برای اجرایی شدن بند snapback وجود ندارد.
- سطح فنی تحریمهای جدید شورای امنیت نسبت به تحریمهای ثانویه آمریکا بسیار پایینتر است و ابزارهای دستکاری مالی و تجاری آن را بیاثر میسازد.
- دامنه تحریمهای شورا محدود به فعالیتهای هستهای است، در حالی که تحریمهای آمریکا صنایع پتروشیمی، بانکی و هواپیمایی ایران را تحت پوشش دارد.
- تابآوری و سازگاری اقتصاد ایران با تحریمها: کاهش وابستگی به واردات، افزایش تولید داخلی و ظرفیتهای جایگزین به معیشت فشار کمتری وارد میکند.
- تثبیت مشتریان نفتی کلیدی: چین، هند و کشورهای همسایه بهواسطه روابط بلندمدت و قراردادهای چندساله، واردات نفت ایران را ادامه میدهند.
- روند جهانی “دلارزدایی” از معاملات نفتی؛ استفاده از ارزهای محلی در مراودات اقتصادی ایران با شرکای آسیایی، اثرگذاری تحریمهای دلاری را کاهش داده است.
- پایان ابزارهای فشار سنتی غرب: بانکهای بزرگ اروپا و آسیا با مسدودسازی حسابهای ایرانی سازگار شدهاند و کانالهای مالی جدید (از طریق کشورهای ثالث یا نظام صرافیهای محلی) شکل گرفته است.
راهبردهای مقابلهای در برابر مکانیسم ماشه
- تقویت دیپلماسی همهجانبه: مذاکره با اعضای غیرمتعهد شورای امنیت و بسیج حمایت کشورهای در حال توسعه برای ابطال قطعنامههای احتمالی.
- توسعه بازارهای منطقهای: افزایش صادرات انرژی و کالا به همسایگان و محور آسیای میانه، بهویژه در قالب پیمانهای بلندمدت ارزی (مثال: استفاده از یورو و روبل).
با در نظر گرفتن این هفت عامل و راهبردهای مقابلهای، روشن است که فعالسازی رسمی مکانیسم ماشه نه تنها به بازگشت تحریمهای کارا نمیانجامد، بلکه موقعیت دیپلماسی ایران را در سطح بینالمللی تقویت میکند و راه را برای کاهش تنشهای اقتصادی هموارتر خواهد کرد.
**بیوگرافی الهام محمودی**
**الهام محمودی**
متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر فضای دیجیتال
الهام محمودی متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر تحولات دیجیتال با بیش از ده سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزههای فناوری، استارتآپها و اقتصاد دیجیتال است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل روندهای نوین فناوری، بررسی اکوسیستم استارتآپی ایران و مطالعه تأثیر تحولات دیجیتال بر سبک زندگی و کسبوکارها است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و کارشناسی مهندسی نرمافزار از دانشگاه علم و صنعت ایران است. همچنین دورههای تخصصی تحلیل داده، مدیریت پروژههای فناورانه و کارآفرینی دیجیتال را در مراکز معتبر داخلی و بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
محمودی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود در زمینه توسعه نرمافزار و مشاوره فناوری آغاز کرد. با توسعه فضای استارتآپی کشور، وی به تدریج فعالیت خود را به حوزه تحلیل اکوسیستم دیجیتال و روزنامهنگاری فناوری متمرکز کرد و به عنوان مشاور و تحلیلگر با چندین شتابدهنده و مرکز نوآوری همکاری داشته است.
وی از سال ۱۴۰۱ به تیم تحریریه سایت اینترنتی یوز پیوسته و به عنوان تحلیلگر ارشد فناوری و فضای دیجیتال در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی در زمینه تحولات فناورانه، روندهای استارتآپی و تأثیرات اجتماعی فناوریهای نوظهور، مورد توجه جامعه فناوری و عموم مخاطبان قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی محمودی در تحلیل اکوسیستم فناوری ایران، بررسی روندهای جهانی فناوری و مطالعه تأثیرات اجتماعی تحولات دیجیتال است. وی همچنین در زمینه کارآفرینی دیجیتال، تحلیل بازارهای فناورانه و بررسی سیاستهای توسعه فضای دیجیتال تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی محمودی مبتنی بر ترکیب دانش فنی با تحلیل اجتماعی-اقتصادی تحولات فناورانه است. وی در تحلیلهای خود بر استفاده از دادههای میدانی، مصاحبه با فعالان حوزه و مطالعه تطبیقی تجربیات بینالمللی تأکید دارد و همواره بر لزوم نگاه واقعبینانه به فرصتها و چالشهای فضای دیجیتال ایران پای میفشارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن انفورماتیک ایران و انجمن کسبوکارهای الکترونیکی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با توسعه اقتصاد دیجیتال و سیاستگذاری فناوری مشارکت فعال دارد.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
