میراث فرهنگی ناملموس: تبیین مفهوم جهانی و نقش بیبدیل ایران در پاسداری از آن
5268976
در دنیای پر سرعت امروز، حفظ و درک گنجینههای فرهنگی یک ملت از اهمیت ویژهای برخوردار است. میراث فرهنگی، تنها به بناها و اشیاء تاریخی محدود نمیشود؛ بلکه شامل آداب، رسوم، دانش و مهارتهایی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و هویت جمعی یک جامعه را شکل میدهد. این جنبههای ناملموس فرهنگ، که به عنوان میراث فرهنگی ناملموس شناخته میشوند، موضوعی است که از اوایل قرن ۲۱ مورد توجه سازمانهای بینالمللی مانند یونسکو قرار گرفته است. توافق بر سر تعریف این مفهوم و تصویب کنوانسیون پاسداری از آن در سال ۲۰۰۳، نقطهعطفی در حفاظت از این سرمایههای بشری بود.
[]
میراث فرهنگی ناملموس: تعریفی جهانی برای گنجینههای ماندگار
میراث فرهنگی ناملموس یا معنوی، برخلاف میراث ملموس (مانند بناها و اشیاء تاریخی)، به ابعاد غیرفیزیکی یک فرهنگ اشاره دارد. این میراث شامل رسوم، نمایشها، بیانها، دانش، مهارتها و همچنین ابزارها، اشیاء، مصنوعات دستی و فضاهای فرهنگی مرتبط با آنها میشود. این جنبهها توسط جوامع، گروهها و گاهی افراد، به عنوان بخشی از میراث فرهنگیشان به رسمیت شناخته میشوند. از ارزشهای اجتماعی و سنتها گرفته تا آداب و رسوم زندگی، باورهای زیباییشناسانه و معنوی، اشکال بیان هنری، زبان و سایر کارکردهای انسانی، همگی در ذیل چتر میراث فرهنگی ناملموس قرار میگیرند. این میراث، نقشی حیاتی در گفتگوی میان تمدنها و ارتقای احترام متقابل نسبت به تنوع فرهنگی و شیوههای گوناگون زندگی ایفا میکند.
چرا پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس حیاتی است؟
حفظ میراث فرهنگی ناملموس تنها به معنای نگهداری از گذشته نیست، بلکه تضمینکننده تداوم فرهنگی و هویت اجتماعی نسلهای آینده است. این میراث به مردم حس تعلق خاطر میدهد، ارتباط آنها را با تاریخ و نیاکانشان تقویت میکند و دانش بومی را که اغلب حاوی راهحلهایی پایدار برای چالشهای امروزی است، حفظ مینماید. در عصری که جهانیشدن میتواند به یکسانسازی فرهنگی منجر شود، حفاظت از این گنجینههای نامحسوس، به معنای پاسداری از تنوع بینظیر انسانیت و غنای فرهنگهای مختلف است. این اقدام به تقویت پایداری فرهنگی و توسعه جوامع کمک شایانی میکند.
نقش پررنگ ایران در صیانت از میراث فرهنگی ناملموس جهانی
ایران با تمدنی کهن و غنی، از پیشگامان عرصه حفاظت و ثبت میراث فرهنگی ناملموس در سطح جهانی است. آیینها، رسم و رسومهای باستانی و سنتهای دیرینه، ایران را در موقعیت مناسبی برای معرفی و پاسداری از این میراث قرار دادهاند. گواه این ادعا، ثبت آیین باستانی نوروز در سال ۱۳۸۸ (۲۰۰۹ میلادی) به عنوان نخستین اثر ناملموس فرهنگ ایرانی بود که با مشارکت هفت کشور آغاز شد و در سال ۲۰۱۶ با پیوستن پنج کشور دیگر، به بزرگترین پرونده میراث فرهنگی ناملموس از نظر تعداد اعضا تبدیل گشت.
ثبت نوروز به عنوان بزرگترین پرونده مشترک میراث فرهنگی ناملموس، توان ایران را در مدیریت و هماهنگی بینالمللی نمایان میسازد.
همکاریهای منطقهای برای ثبت مشترک آثاری چون فرهنگ پخت نان لواش، هنر ساختن و نواختن کمانچه، هنر مینیاتور، مهارت سنتی ساختن و نواختن رباب و جشن سده، نمونههایی از تلاشهای موفق ایران در حوزه میراث فرهنگی ناملموس هستند.
گنجینههای ثبت شده: نگاهی به ۲۴ اثر میراث فرهنگی ناملموس ایران
جمهوری اسلامی ایران تاکنون موفق به ثبت ۲۴ پرونده در کمیته جهانی میراث فرهنگی ناملموس یونسکو شده است که هر یک بازتابدهنده بخش مهمی از هویت فرهنگی این سرزمین هستند. این آثار شامل طیف وسیعی از آیینها، مهارتها و هنرهای سنتی هستند. از جمله مهمترین این ثبتها میتوان به آیین باستانی نوروز و ردیفهای موسیقی سنتی ایران (۱۳۸۸)، آیین پهلوانی و زورخانهای، تعزیه، مهارت فرشبافی کاشان و قشقایی، و موسیقی بخشیهای خراسان شمالی (۱۳۸۹) اشاره کرد. دانش سنتی لنجسازی و دریانوردی در خلیج فارس و نقالی (۱۳۹۰)، آیین قالیشویان مشهد اردهال (۱۳۹۱) و ثبت مجدد فرهنگ پخت نان لواش و نوروز (۱۳۹۵) نیز از دیگر موارد قابل ذکر هستند. در سالهای اخیر نیز هنر ساختن و نواختن کمانچه و چوگان (۱۳۹۶)، ساختن و نواختن دوتار ایرانی (۱۳۹۸)، هنر نگارگری (مینیاتور) و مراسم زیارت تادئوس مقدس (۱۳۹۹) و برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی ایران (۱۴۰۰) به این فهرست افزوده شدهاند. این فهرست تنها بخشی از غنای بیشمار میراث فرهنگی ناملموس ایران را به تصویر میکشد و نشاندهنده تعهد کشور به صیانت از این گنجینههای ارزشمند است.
چالشها و افقهای پیش رو برای میراث فرهنگی ناملموس ایران
با وجود تلاشهای گسترده، حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس با چالشهایی نیز روبروست. جهانیشدن، تغییر سبک زندگی، مهاجرت روستاییان به شهرها و بیتوجهی نسلهای جدید به سنتها، همگی میتوانند به فراموشی این میراث منجر شوند. از این رو، آگاهیبخشی عمومی، آموزشهای هدفمند، و مشارکت فعال جوامع محلی در فرایند شناسایی، مستندسازی و احیای این گنجینهها از اهمیت بالایی برخوردار است. آینده میراث فرهنگی ناملموس ایران در گرو همکاری مستمر دولت، سازمانهای مردمنهاد، محققان و عموم مردم است تا این ارثیههای گرانبها با شکلی پویا و زنده به نسلهای آتی منتقل شوند و نسلهای آینده نیز بتوانند از این ذخایر غنی هویتی بهرهمند گردند.
مطالب مرتبط
- روایتی از ۹۷ سال پیش: عکس تاریخی خلبان آمریکایی و زن ایرانی در تهران جنجال آفرین شد
- باور غلطی که شستشوی لباسها را خراب میکند: میزان صحیح پودر ماشین لباسشویی را بشناسید
- بدافزار گوشی: راهکارهای شناسایی و محافظت از حریم خصوصی شما
- شب یلدا ۱۴۰۴ فرا میرسد؛ طولانیترین شب سال یکشنبه است
**بیوگرافی الهام محمودی**
**الهام محمودی**
متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر فضای دیجیتال
الهام محمودی متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر تحولات دیجیتال با بیش از ده سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزههای فناوری، استارتآپها و اقتصاد دیجیتال است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل روندهای نوین فناوری، بررسی اکوسیستم استارتآپی ایران و مطالعه تأثیر تحولات دیجیتال بر سبک زندگی و کسبوکارها است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و کارشناسی مهندسی نرمافزار از دانشگاه علم و صنعت ایران است. همچنین دورههای تخصصی تحلیل داده، مدیریت پروژههای فناورانه و کارآفرینی دیجیتال را در مراکز معتبر داخلی و بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
محمودی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود در زمینه توسعه نرمافزار و مشاوره فناوری آغاز کرد. با توسعه فضای استارتآپی کشور، وی به تدریج فعالیت خود را به حوزه تحلیل اکوسیستم دیجیتال و روزنامهنگاری فناوری متمرکز کرد و به عنوان مشاور و تحلیلگر با چندین شتابدهنده و مرکز نوآوری همکاری داشته است.
وی از سال ۱۴۰۱ به تیم تحریریه سایت اینترنتی یوز پیوسته و به عنوان تحلیلگر ارشد فناوری و فضای دیجیتال در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی در زمینه تحولات فناورانه، روندهای استارتآپی و تأثیرات اجتماعی فناوریهای نوظهور، مورد توجه جامعه فناوری و عموم مخاطبان قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی محمودی در تحلیل اکوسیستم فناوری ایران، بررسی روندهای جهانی فناوری و مطالعه تأثیرات اجتماعی تحولات دیجیتال است. وی همچنین در زمینه کارآفرینی دیجیتال، تحلیل بازارهای فناورانه و بررسی سیاستهای توسعه فضای دیجیتال تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی محمودی مبتنی بر ترکیب دانش فنی با تحلیل اجتماعی-اقتصادی تحولات فناورانه است. وی در تحلیلهای خود بر استفاده از دادههای میدانی، مصاحبه با فعالان حوزه و مطالعه تطبیقی تجربیات بینالمللی تأکید دارد و همواره بر لزوم نگاه واقعبینانه به فرصتها و چالشهای فضای دیجیتال ایران پای میفشارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن انفورماتیک ایران و انجمن کسبوکارهای الکترونیکی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با توسعه اقتصاد دیجیتال و سیاستگذاری فناوری مشارکت فعال دارد.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
