کشف کلید انعطافپذیری مغز؛ استیلکولین چگونه به ترک عادتها کمک میکند؟
کشف کلید انعطافپذیری مغز؛ یک ماده شیمیایی به ترک عادتها کمک میکند
پژوهشگران مؤسسه علم و فناوری اوکیناوا (OIST) با بررسی رفتار موشها در شرایط تغییر مسیر پاداش، دریافتند که افزایش ترشح استیلکولین در زمان مواجهه با شکست، مغز را به سمت بازنگری در انتخابها و تغییر مسیر رفتاری سوق میدهد و مهار این ماده شیمیایی، موجب پایبندی بیشازحد به عادتهای ناکارآمد میشود.
به گزارش علم، مغز انسان همیشه میان دو نیرو در نوسان است: حفظ عادتهای آشنا و تغییر مسیر در برابر تجربههای جدید. اما چه چیزی تعیین میکند که در لحظه شکست یا ناامیدی، ادامه بدهیم یا راه تازهای را امتحان کنیم؟ دانشمندان میگویند پاسخ این پرسش ممکن است در سطحی بسیار کوچکتر از آنچه تصور میکنیم و در نوعی ماده شیمیایی به نام استیلکولین نهفته باشد.
استیلکولین؛ سیگنال هشدار مغز برای تغییر رفتار
استیلکولین یکی از مهمترین انتقالدهندههای عصبی در مغز پستانداران است که در فرآیندهایی مانند یادگیری، حافظه، تصمیمگیری و تنظیم توجه نقش دارد. پژوهشهای پیشین نشان داده است که اختلال در سیستم کولینرژیک در بیماریهایی مانند پارکینسون، آلزایمر، اسکیزوفرنی و اختلال وسواس فکری-عملی مشاهده میشود. مطالعه جدید نشان میدهد که استیلکولین ظاهراً نوعی سیگنال هشدار در مغز است که هنگام ناکارآمد شدن یک رفتار آشنا فعال میشود و مغز را به بازنگری در انتخابها سوق میدهد.
روش پژوهش؛ تصویربرداری دو-فوتونی و حسگرهای ژنتیکی
پژوهشگران برای بررسی فعالیت مغز در شرایط تغییر مسیر پاداش، از تصویربرداری دو-فوتونی و حسگرهای ژنتیکی ویژه استفاده کردند تا آزادسازی استیلکولین را بهصورت لحظهای مشاهده کنند. موشها ابتدا یک مسیر مجازی را برای دریافت پاداش یاد گرفته بودند، اما زمانی که مسیر تغییر یافت، الگوی قبلی دیگر به پاداش نمیرسید. نتایج نشان داد که در زمان مواجهه با شکست در دریافت پاداش، میزان ترشح استیلکولین در بخشهایی از مغز بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد و هرچه این افزایش بیشتر بود، احتمال تغییر تصمیم در دفعات بعدی نیز افزایش مییافت.
مهار استیلکولین؛ افزایش پایبندی به عادتهای ناکارآمد
برای آزمون مستقیم نقش استیلکولین، پژوهشگران تولید این ماده شیمیایی را در گروهی از موشها مهار کردند. این حیوانات در نتیجه، رفتارهای بسیار پایدارتر و کمانعطافتری نشان دادند و حتی پس از شکستهای واضح نیز تمایل کمتری به تغییر استراتژی داشتند. این یافتهها با پژوهشهای پیشین همسو است که نشان میدهند سیستم کولینرژیک در تنظیم انعطافپذیری شناختی نقش کلیدی دارد.
- نقش استیلکولین: افزایش ترشح در زمان شکست، فعالسازی بازنگری در انتخابها، تسهیل تغییر مسیر رفتاری
- مهار استیلکولین: کاهش انعطافپذیری، پایبندی بیشتر به عادتهای ناکارآمد، مقاومت در برابر تغییر
کاربردهای درمانی؛ امیدی برای اختلالات مرتبط با عادت
یافتهها میتواند درک تازهای از اختلالاتی مانند اعتیاد و وسواس فکری-عملی ارائه دهد، زیرا در این شرایط توانایی مغز برای کنارگذاشتن عادتهای ناکارآمد دچار اختلال میشود. پژوهشگران تأکید میکنند که انعطافپذیری رفتاری حاصل عملکرد ماده شیمیایی واحدی نیست، بلکه از تعامل پیچیده میان چندین ناحیه و مسیر عصبی در مغز ناشی میشود. با این حال، بررسی دقیقتر نقش استیلکولین ممکن است در آینده به ابداع درمانهای هدفمند برای بهبود انعطافپذیری شناختی و درمان اختلالات مرتبط با رفتارهای تکراری کمک کند.
این پژوهش در ژورنال Nature Communications منتشر شده است و نشان میدهد که انعطافپذیری رفتاری تنها به اراده یا یادگیری وابسته نیست، بلکه به یک سازوکار شیمیایی در مغز نیز مربوط است.
**بیوگرافی الهام محمودی**
**الهام محمودی**
متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر فضای دیجیتال
الهام محمودی متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر تحولات دیجیتال با بیش از ده سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزههای فناوری، استارتآپها و اقتصاد دیجیتال است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل روندهای نوین فناوری، بررسی اکوسیستم استارتآپی ایران و مطالعه تأثیر تحولات دیجیتال بر سبک زندگی و کسبوکارها است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و کارشناسی مهندسی نرمافزار از دانشگاه علم و صنعت ایران است. همچنین دورههای تخصصی تحلیل داده، مدیریت پروژههای فناورانه و کارآفرینی دیجیتال را در مراکز معتبر داخلی و بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
محمودی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود در زمینه توسعه نرمافزار و مشاوره فناوری آغاز کرد. با توسعه فضای استارتآپی کشور، وی به تدریج فعالیت خود را به حوزه تحلیل اکوسیستم دیجیتال و روزنامهنگاری فناوری متمرکز کرد و به عنوان مشاور و تحلیلگر با چندین شتابدهنده و مرکز نوآوری همکاری داشته است.
وی از سال ۱۴۰۱ به تیم تحریریه سایت اینترنتی یوز پیوسته و به عنوان تحلیلگر ارشد فناوری و فضای دیجیتال در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی در زمینه تحولات فناورانه، روندهای استارتآپی و تأثیرات اجتماعی فناوریهای نوظهور، مورد توجه جامعه فناوری و عموم مخاطبان قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی محمودی در تحلیل اکوسیستم فناوری ایران، بررسی روندهای جهانی فناوری و مطالعه تأثیرات اجتماعی تحولات دیجیتال است. وی همچنین در زمینه کارآفرینی دیجیتال، تحلیل بازارهای فناورانه و بررسی سیاستهای توسعه فضای دیجیتال تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی محمودی مبتنی بر ترکیب دانش فنی با تحلیل اجتماعی-اقتصادی تحولات فناورانه است. وی در تحلیلهای خود بر استفاده از دادههای میدانی، مصاحبه با فعالان حوزه و مطالعه تطبیقی تجربیات بینالمللی تأکید دارد و همواره بر لزوم نگاه واقعبینانه به فرصتها و چالشهای فضای دیجیتال ایران پای میفشارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن انفورماتیک ایران و انجمن کسبوکارهای الکترونیکی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با توسعه اقتصاد دیجیتال و سیاستگذاری فناوری مشارکت فعال دارد.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
