افسانه یا واقعیت: آیا مولتیویتامینها واقعاً ضروری هستند؟
آیا مصرف مولتیویتامین واقعا تاثیری دارد؟ چه افرادی باید مصرف کنند؟
تحقیقات علمی جدید نشان میدهد مصرف روزانه مولتیویتامین برای عموم افراد سالم فایده قابلتوجهی در پیشگیری از بیماریهای مزمن یا افزایش طول عمر ندارد و تنها برخی گروههای خاص با نیازهای تغذیهای ویژه، ممکن است از آن بهره ببرند. این یافتهها مصرف گسترده و خودسرانه این مکملها را زیر سؤال میبرد.
مولتیویتامین دقیقاً چه میکند و برای کیست؟
مولتیویتامین مکملی است که ترکیبی از ویتامینها و مواد معدنی ضروری (ریزمغذیها) را فراهم میکند. نقش اصلی آن «تکمیل» رژیم غذایی است، نه «جایگزینی» آن. یک رژیم غذایی متعادل شامل میوه، سبزی، غلات کامل، پروتئین و لبنیات، معمولاً تمام نیاز بدن را تأمین میکند. بنابراین، این مکملها عمدتاً برای افرادی طراحی شدهاند که به هر دلیل نمیتوانند نیازهای خود را از غذا تأمین کنند.
بر اساس شواهد، گروههای زیر ممکن است به مصرف مولتیویتامین نیاز داشته باشند:
- زنان باردار و شیرده: به دلیل افزایش نیاز به مواد مغذی خاص مانند اسید فولیک (برای پیشگیری از نقص لوله عصبی)، آهن، کلسیم و ویتامین دی.
- افراد با محدودیتهای غذایی: مانند سالمندان با کاهش اشتها، گیاهخواران سختگیر (وگانها)، افراد دارای بیماریهای گوارشی مانند سلیاک، یا کسانی که جراحی کاهش وزن انجام دادهاند.
مرز بین فایده و خطر: چه زمانی مولتیویتامین بیاثر یا مضر است؟
پژوهشهای گسترده در سالهای اخیر نتوانستهاند ارتباط معناداری بین مصرف مولتیویتامین و کاهش مرگومیر، پیشگیری از سرطان یا بیماریهای قلبی در جمعیت عمومی سالم نشان دهند. یک تحلیل بزرگ در سال ۲۰۲۴ روی حدود ۴۰۰ هزار فرد سالم نیز این ادعا را تأیید کرد.
با این حال، در موارد خاصی ممکن است مؤثر واقع شود:
- رفع کمبودهای تشخیصدادهشده: اگر آزمایش خون کمبود خاصی مانند ویتامین دی یا آهن را نشان دهد.
- افزایش انرژی: در افرادی که به دلیل کمبود ریزمغذیهایی مانند آهن یا ویتامینهای گروه ب دچار خستگی هستند.
- سلامت مو و پوست: تنها در صورتی که ناشی از کمبود مواد مغذی باشد و بهبود آن هفتهها تا ماهها زمان میبرد.
نکته هشداردهنده، خطر مصرف بیرویه است. به ویژه ویتامینهای محلول در چربی (A, D, E, K) در بدن ذخیره شده و در دوزهای بالا میتوانند سبب مسمومیت شوند. در کودکان نیز این مکملهای جویدنی باید دور از دسترس نگهداری شوند تا با آبنبات اشتباه گرفته نشوند.
توصیه نهایی: پیش از مصرف، مشورت کنید
پزشکان تأکید میکنند که مصرف مولتیویتامین نباید یک اقدام خودسرانه و همگانی باشد. تداخل این مکملها با برخی داروها (مانند استاتینها یا داروهای فشارخون) و نیز تفاوت در کیفیت و خلوص محصولات مختلف، لزوم احتیاط را دوچندان میکند. بهترین راهحل، مراجعه به پزشک یا متخصص تغذیه برای ارزیابی نیازهای فردی، احتمال کمبود و انتخاب برند معتبر در صورت لزوم است. در نهایت، هیچ قرص جادویی نمیتواند جایگزین یک رژیم غذایی متنوع و سالم شود.
**بیوگرافی الهام محمودی**
**الهام محمودی**
متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر فضای دیجیتال
الهام محمودی متخصص فناوری اطلاعات و تحلیلگر تحولات دیجیتال با بیش از ده سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزههای فناوری، استارتآپها و اقتصاد دیجیتال است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل روندهای نوین فناوری، بررسی اکوسیستم استارتآپی ایران و مطالعه تأثیر تحولات دیجیتال بر سبک زندگی و کسبوکارها است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و کارشناسی مهندسی نرمافزار از دانشگاه علم و صنعت ایران است. همچنین دورههای تخصصی تحلیل داده، مدیریت پروژههای فناورانه و کارآفرینی دیجیتال را در مراکز معتبر داخلی و بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
محمودی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود در زمینه توسعه نرمافزار و مشاوره فناوری آغاز کرد. با توسعه فضای استارتآپی کشور، وی به تدریج فعالیت خود را به حوزه تحلیل اکوسیستم دیجیتال و روزنامهنگاری فناوری متمرکز کرد و به عنوان مشاور و تحلیلگر با چندین شتابدهنده و مرکز نوآوری همکاری داشته است.
وی از سال ۱۴۰۱ به تیم تحریریه سایت اینترنتی یوز پیوسته و به عنوان تحلیلگر ارشد فناوری و فضای دیجیتال در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی در زمینه تحولات فناورانه، روندهای استارتآپی و تأثیرات اجتماعی فناوریهای نوظهور، مورد توجه جامعه فناوری و عموم مخاطبان قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی محمودی در تحلیل اکوسیستم فناوری ایران، بررسی روندهای جهانی فناوری و مطالعه تأثیرات اجتماعی تحولات دیجیتال است. وی همچنین در زمینه کارآفرینی دیجیتال، تحلیل بازارهای فناورانه و بررسی سیاستهای توسعه فضای دیجیتال تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی محمودی مبتنی بر ترکیب دانش فنی با تحلیل اجتماعی-اقتصادی تحولات فناورانه است. وی در تحلیلهای خود بر استفاده از دادههای میدانی، مصاحبه با فعالان حوزه و مطالعه تطبیقی تجربیات بینالمللی تأکید دارد و همواره بر لزوم نگاه واقعبینانه به فرصتها و چالشهای فضای دیجیتال ایران پای میفشارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن انفورماتیک ایران و انجمن کسبوکارهای الکترونیکی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با توسعه اقتصاد دیجیتال و سیاستگذاری فناوری مشارکت فعال دارد.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
